E
Engin Demirci
Guest
Osmanlı’da Adalet Sistemi infografik ders notu
https://drive.google.com/file/d/1Bsp_DAQVa2Lv0S5MD2ZtJ3t8fO7A-nzk/view?usp=sharing
OSMANLI DEVLETİ’NDE ADALET SİSTEMİ
Osmanlı Devleti’nde adalet; din, dil, ırk ayrımı yapılmadan herkesin hakkının korunmasıdır.
Devletin temel anlayışı:
“Adalet mülkün (devletin) temelidir.”
1⃣ ADALET ANLAYIŞININ TEMEL ÖZELLİKLERİ
Çoklu Hukuk Sistemi
Osmanlı’da tek hukuk yoktur. Üç farklı hukuk birlikte uygulanmıştır:
Şer’i Hukuk → Kur’an, hadis ve İslam hukukuna dayanır.
Örfî Hukuk → Padişahın ve devletin koyduğu kanunlardır (ör: Fatih Kanunnamesi).
Cemaat Hukuku → Gayrimüslimler kendi dini kurallarına göre yargılanabilirdi.
Kanun Önünde Eşitlik
Padişah dahil herkes kanunlara uymak zorundadır.
Devlet yöneticileri de mahkemede yargılanabilir.
Hukuk üstünlüğü anlayışı vardır.
İstimalet (Hoşgörü) Politikası
Fethedilen yerlerde halka adil davranılmıştır.
Kimsenin inancına ve yaşam tarzına zorla müdahale edilmemiştir.
Toplumsal barış korunmuştur.
2⃣ ADALET TEŞKİLATININ TEMEL TAŞLARI
Kadı
Mahkemelerde davalara bakar.
Nikâh kıyar, miras ve ticaret davalarını çözer.
Belediye işleri ve noterlik görevleri yapar.
Doğrudan merkeze bağlıdır.
Kazasker
Divan-ı Hümayun üyesidir.
Kadıların atamasını ve denetimini yapar.
Büyük davalara bakar.
Anadolu ve Rumeli kazaskerleri vardır.
Şeyhülislam
En yüksek dinî otoritedir.
Fetva vererek şer’i hukuka yön verir.
3⃣ ADALET MEKANİZMASI NASIL İŞLERDİ?
Kadı Mahkemeleri
Her bölgede bulunurdu.
Müslümanlar şer’i hukuka göre,
Gayrimüslimler isterse kendi cemaat hukuklarına göre yargılanırdı.
Mahkemeler halka açıktı.
Divan-ı Hümayun
Yüksek mahkeme gibi çalışırdı.
Kadıdan şikâyet eden herkes (Müslüman–gayrimüslim) doğrudan başvurabilirdi.
Şuhûdu’l-Hâl
Mahkemeleri izleyen dürüst kişilerdi.
Kararların adil ve şeffaf olmasına katkı sağlardı.
4⃣ ADALETLE İLGİLİ ÖNEMLİ KAVRAM
Adalet Çemberi (Daire-i Adliye)
Devlet düşüncesine göre:
Adalet ➜ Halkın huzuru ➜ Vergi ➜ Ordu ➜ Devletin gücü
Yani devletin güçlü olması için önce adalet gerekir.
5⃣ SINAVDA ÇIKABİLECEK KRİTİK NOKTALAR
Osmanlı’da hukuk birliği yoktur.
Üç hukuk birlikte uygulanmıştır.
Kadı hem hâkim hem idari görevliydi.
Kazasker kadıların başıdır.
Divan-ı Hümayun yüksek mahkeme gibidir.
“Adalet mülkün temelidir” anlayışı hâkimdir.
Gayrimüslimlere kendi hukuklarını uygulama hakkı verilmiştir.
Şiir
Osmanlı’da adalet mülkün temeli
Kadı karar verir, halk bulur yolu
Şer’i ve örfi kanun yan yana durur
Hakkı gözetmek için düzen kurulur
Kazasker gözetir kadıların işini
Şeyhülislam verir fetvanın sesini
Mahkemeler hem hâkim hem de noter
Toplumda güveni sağlar her sefer
Müslim ve gayrimüslim yan yana yaşar
Her millet kendi hukukuyla başlar
Adaletle büyür Osmanlı devleti
Hoşgörüyle sürer halkın birliği
Okumaya devam et...
https://drive.google.com/file/d/1Bsp_DAQVa2Lv0S5MD2ZtJ3t8fO7A-nzk/view?usp=sharing
Osmanlı Devleti’nde adalet; din, dil, ırk ayrımı yapılmadan herkesin hakkının korunmasıdır.
Devletin temel anlayışı:
“Adalet mülkün (devletin) temelidir.”
1⃣ ADALET ANLAYIŞININ TEMEL ÖZELLİKLERİ
Osmanlı’da tek hukuk yoktur. Üç farklı hukuk birlikte uygulanmıştır:
Padişah dahil herkes kanunlara uymak zorundadır.
Devlet yöneticileri de mahkemede yargılanabilir.
Hukuk üstünlüğü anlayışı vardır.
Fethedilen yerlerde halka adil davranılmıştır.
Kimsenin inancına ve yaşam tarzına zorla müdahale edilmemiştir.
Toplumsal barış korunmuştur.
2⃣ ADALET TEŞKİLATININ TEMEL TAŞLARI
Mahkemelerde davalara bakar.
Nikâh kıyar, miras ve ticaret davalarını çözer.
Belediye işleri ve noterlik görevleri yapar.
Doğrudan merkeze bağlıdır.
Divan-ı Hümayun üyesidir.
Kadıların atamasını ve denetimini yapar.
Büyük davalara bakar.
Anadolu ve Rumeli kazaskerleri vardır.
En yüksek dinî otoritedir.
Fetva vererek şer’i hukuka yön verir.
3⃣ ADALET MEKANİZMASI NASIL İŞLERDİ?
Her bölgede bulunurdu.
Müslümanlar şer’i hukuka göre,
Gayrimüslimler isterse kendi cemaat hukuklarına göre yargılanırdı.
Mahkemeler halka açıktı.
Yüksek mahkeme gibi çalışırdı.
Kadıdan şikâyet eden herkes (Müslüman–gayrimüslim) doğrudan başvurabilirdi.
Mahkemeleri izleyen dürüst kişilerdi.
Kararların adil ve şeffaf olmasına katkı sağlardı.
4⃣ ADALETLE İLGİLİ ÖNEMLİ KAVRAM
Devlet düşüncesine göre:
Adalet ➜ Halkın huzuru ➜ Vergi ➜ Ordu ➜ Devletin gücü
Yani devletin güçlü olması için önce adalet gerekir.
5⃣ SINAVDA ÇIKABİLECEK KRİTİK NOKTALAR
Osmanlı’da adalet mülkün temeli
Kadı karar verir, halk bulur yolu
Şer’i ve örfi kanun yan yana durur
Hakkı gözetmek için düzen kurulur
Kazasker gözetir kadıların işini
Şeyhülislam verir fetvanın sesini
Mahkemeler hem hâkim hem de noter
Toplumda güveni sağlar her sefer
Müslim ve gayrimüslim yan yana yaşar
Her millet kendi hukukuyla başlar
Adaletle büyür Osmanlı devleti
Hoşgörüyle sürer halkın birliği
Okumaya devam et...