E
Engin Demirci
Guest
son ayı kitapi İncelemesiİndir
SON AYI
— Bir Kitap İncelemesi —
Yazar: Hannah Gold
GİRİŞ: BUZ VE UMUT ARASINDA BİR ÇOCUK
Bazı kitaplar vardır, okumaya başladığınızda çevreniz yavaş yavaş eriyip gider; odanızın duvarları silinir, sandalyenizin altında buz tutmuş zemin hissedersiniz. Hannah Gold’un kaleme aldığı ‘Son Ayı’ tam olarak öyle bir kitap. Elime aldığım andan itibaren sanki Kuzey Kutbu’nun o sonsuz, beyaz sessizliğine sürüklendim ve kitabı kapatana kadar kendime gelemezdim.
Bu inceleme, benim için sıradan bir ödev değil. Çünkü April’in hikâyesi bana çok şey öğretti; dünyayı korumak için büyük biri olmak gerekmediğini, bazen sadece cesur bir yürek ve iyi bir kalpten ibaret olduğunu. Bu satırları yazarken hâlâ o soğuk rüzgârı, o devasa kutup ayısının gözlerindeki o derin hüznü düşünüyorum.
“Küçük bir kız, dev bir ayı ve eriyip giden bir dünya… Ama umut henüz bitmemiş.”
KİTABIN KONUSU: BUZULLARIN ÇIĞI GİBİ DÜŞEN BİR DOSTLUK
April, annesi olmadan büyümeye çalışan, babasıyla aralarında görünmez bir duvar yükselmiş, içine kapanık bir kız çocuğudur. Babası bilim insanıdır ve iklim değişikliğini araştırmak için uzak, ıssız Ayı Adası’na gider; April de mecburen yanında. İlk başta bu durum April’i çileden çıkarır. Arkadaşları, okulu, tanıdık her şey geride kalmıştır.
Ama ada, April’i yavaş yavaş içine çeker. Dondurucu soğuğun ortasında, kayalıkların arasında, sisten doğan o beyaz ve yalnız varlıkla karşılaştığında April’in dünyası sonsuza kadar değişir. Karşısındaki bir kutup ayısıdır; aç, yaralı ve tek başına. Ve April o anda içgüdüsel olarak şunu hisseder: Bu ayıyı kurtarmak zorundayım.
Kitap boyunca iklim değişikliğinin sebep olduğu erime, denize dökülen plastik atıklar ve hayvanların yaşam alanlarını kaybetmesi gibi gerçek ve acil sorunlar, April ile ayı arasındaki o sıcak dostluğun gölgesinde bize usulca fısıldanır. Yazar bu mesajı hiçbir zaman bağırmaz; ama siz kitabı bitirdiğinizde o sessiz fısıltı içinizde yankılanmaya devam eder.
KARAKTERLER: TANIMAK DEĞİL, HİSSETMEK
April, bu kitabın kalbidir. O kadar gerçek, o kadar tanıdık ki bazen duraksıyorum ve ‘Acaba ben de böyle birini tanıyor muyum?’ diye soruyorum kendime. Kaybettiği annesi için duyduğu derin özlem, babasıyla konuşamayışındaki çaresizlik ve içindeki o kocaman cesaret… Hepsi bir arada, onu olağanüstü kılan tam da bu karmaşıklığı.
April’in babası başta neredeyse sinir bozucu bir karakter; sürekli bilgisayarına gömülü, sayıların ve grafiklerin arasında kaybolmuş bir adam. Ama hikâye ilerledikçe anlıyoruz ki o da acı çekiyor, o da kaybolmuş. Ve April’in cesareti onu da kurtarıyor bir anlamda.
Kutup ayısı ise… Kelimelerle anlatmak çok zor. Konuşmuyor elbette, ama her bakışında, her homurtusunda, her temkinli adımında o kadar çok şey anlatıyor ki. Yazar, ona insani özellikler yüklemeden çok yüksek sesle konuşturuyor. Onun acısı bizim acımız oluyor; onun özgürlüğü bizim sevincimiz.
“Ayının gözlerine baktığımda kelimeler gereksiz kalıyordu. Bazı şeyler zaten dil öğrenmeden önce öğrenilir insana.”
TEMALAR: BUZLARIN ALTINDA SAKLANAN BÜYÜK GERÇEKLER
‘Son Ayı’ yüzeyden bakıldığında bir çocuk macera romanı gibi görünebilir. Ama sayfaları çevirmeye devam ettikçe çok daha derin sulara dalıyorsunuz. Kitabın işlediği temalar, 8. sınıf bir öğrenci olarak bile beni derinden sarstı.
Birincisi, iklim değişikliği ve doğanın yok oluşu. Buzulların erimesi yüzünden kutup ayıları artık Ayı Adası’na geçemiyor; ve bu sadece bir cümle değil, bu gerçek. Bunu kitaptan öğrendiğimde o bilgi soyut bir istatistikten çıkıp somut bir yüze, somut bir hayata dönüştü. April’in kurtarmaya çalıştığı ayı aslında tüm türünü temsil ediyor.
İkincisi, plastik kirliliği ve küresel sorumluluk. Ayının bacaklarına dolanan balıkçı ağları ve plastik atıklar, binlerce kilometre uzaktaki insanların umursamazlığının ürünü. Bu sahneyi okurken ellerim titredi. Çünkü o plastik bir yerden geldi; birinin denize attığı bir şeyden.
Üçüncüsü ise çok daha kişisel: yitirme acısı ve yeniden bağlanma. April annesi olmadan büyümeye çalışıyor, babası ile arasındaki mesafeyi kapatmaya çalışıyor. Ayıyla kurduğu bağ, ona hem kayıpla nasıl yaşanacağını hem de sevginin nasıl yeniden filizlenebileceğini öğretiyor.
DİL VE ANLATIM: SOĞUK AMA SICAK TUTAN BİR KALEM
Hannah Gold’un dili sade ama bir o kadar da güçlü. Kutup ortamını anlatan betimlemeler o kadar ustalıklı ki, okurken gerçekten üşüdüğümü hissettim. Gri gökyüzü, kırık buz parçaları, dondurucu rüzgâr… Bunları okurken kazağımı biraz daha sıkı çektiğimi fark ettim üstüme.
Kitabın en güzel yanlarından biri de April’in iç sesi. O içten, o dürüst anlatım sizi hiç dışarıda bırakmıyor. Sanki April size fısıldıyor ve siz de ona kulak veriyorsunuz, başka bir şey yapamıyorsunuz. Bu kitap sizi sürükleyici ama aynı zamanda düşündürücü; okurken hem soluk kesiyor hem de içinizde bir şeyler kırılıyor.
Romanın çevirisi de oldukça başarılı. Türkçe okurken orijinal dilin akıcılığını hissetmek mümkün; bu da kitabın gücünü hiç azaltmıyor.
KİŞİSEL GÖRÜŞÜM: BİR HÜZÜN, BİR UMUT
Bu kitabı okurken birden fazla kez boğazımda bir düğüm oluştu. April’in o küçük botla dondurucu okyanusa açıldığı sahne… Ayının ilk kez ona güvenip yaklaştığı an… Ve o final… O finali yazmayacağım çünkü onu yaşamanız gerekiyor, kelimelerle aktarmak mümkün değil.
8. sınıf öğrencisi olarak LGS stresi, ders yükü derken bazen dünyanın ne kadar küçük göründüğünü hissediyorum. April’in hikâyesi bana şunu hatırlattı: Bir insan gerçekten önemli olan şeylere odaklandığında, duvarlar yıkılıyor. Belki de doğayı korumak, gezegeni kurtarmak için ünlü biri ya da büyük biri olmak gerekmiyor. Bazen sadece doğru yerde, doğru zamanda, doğru şeyi yapmak yeterli.
Bu kitabı okuduktan sonra markette plastik poşet almakta ikinci kez düşündüm. Farkında olmadan atladığım küçük şeyler aklıma geldi. April’in hikâyesi bende böyle bir değişim yarattı; umarım siz okuyanlarda da yaratır.
“Belki dünyayı kurtarmak için Nuh gibi bir gemi inşa etmeniz gerekmiyor. Belki sadece bir kutup ayısına uzanan bir el yeterli.”
SONUÇ: HER ÇOCUĞUN OKUMASINI İSTEDİĞİM KİTAP
‘Son Ayı’, sadece bir çevre kitabı değil. O, aynı zamanda kayıpla yüzleşmenin, cesur olmanın ve farklı görünen iki canlının birbirinde ev bulmasının hikâyesi. Hannah Gold bu romanı yazdığında belki tüm dünyanın okumasını hayal etmiştir; o hayali hak ediyor.
Bu kitabı özellikle şu an büyümekte olan, dünyayı merak eden, içinde bir şeyler kaynadığını hisseden herkese öneriyorum. Bize çok şey söylüyor; hem doğa hakkında, hem insanlar hakkında, hem de kendimiz hakkında. Ve bunları bağırmadan, zorlamadan, en güzel haliyle söylüyor.
Son Ayı’yı okumak, buzlu bir sabahta sıcak bir içecek içmek gibi; dışarısı ne kadar soğuk olursa olsun içinizde bir ısınma başlıyor. O sıcaklığı bir kez hissettiniz mi, bir daha unutmuyorsunuz.
— ✦ —
Genel Değerlendirme: ★★★★★ (5/5)
Tür: Çocuk & Gençlik Edebiyatı, Çevre, Macera, Dostluk
Tavsiye Yaş: 11 yaş ve üzeri
Okumaya devam et...