Teknolojik Gelişmelerin Hak ve Sorumluluklar Etkisi sunusu

[Engin Demirci]

Teknolojik Gelişmelerin Hak ve Sorumluluklar Etkisi 6.4.3

Dijitalleşme Ve Teknolojik Gelişmelerin Vatandaşlık Hak ve Sorumluluklarına Etkileri ders notu




https://drive.google.com/file/d/1wFg8Fc5jr1jsxOYUZ4saAlLMy7Gz4XSa/view?usp=sharing

https://sosyalbilgiler.biz/forum/ko...rin-hak-ve-sorumluluklar-etkisi-sunusu.75188/


6. Sınıf Sosyal Bilgiler: Etkin ve Dijital Vatandaşlık Rehberi

1. Giriş: Vatandaşlık Bilinci ve Türleri

Vatandaşlık, sadece cebimizde taşıdığımız bir kimlik kartından ibaret değildir. İçinde yaşadığımız toplumun değerli bir parçası olduğumuzu bilmek, hem sahip olduğumuz hakları özgürce kullanmak hem de üzerimize düşen sorumlulukları yerine getirmektir. Sabah gittiğiniz okulun düzeninden, mahallenizdeki parkın temizliğine kadar her şey aslında bizim vatandaşlık bilincimizle doğrudan ilgilidir. Toplumsal yaşamın huzurla işlemesi, her birimizin bu büyük takımın bir oyuncusu olarak nasıl davrandığına bağlıdır.

Toplumda bireyler, çevresindeki olaylara verdikleri tepkilere göre üç gruba ayrılır:

• Etkin Vatandaş: Toplumun bir parçası olduğunun bilincindedir. Haklarını bilir, sorumluluk alır ve sadece eleştirmekle kalmayıp çözüm üretir. Örneğin; mahallesindeki çevre kirliliğini dert edinen ve bunu çözmek için imza kampanyası başlatan bir öğrenci, tam bir etkin vatandaştır.
• Pasif Vatandaş: Çevresindeki olaylara ilgisizdir. Haklarını bilse bile kullanmaz ve “beni ilgilendirmez” diyerek sorumluluktan kaçar. Okulda yapılan öğrenci meclisi seçimlerine “nasılsa bir şey değişmez” diyerek katılmayan bir öğrenci bu gruba örnektir.
• Kararsız Vatandaş: Toplumsal konulara tamamen kapalı değildir ancak ne yapacağı konusunda tereddüt yaşar. Kendi fikrini savunmak yerine genellikle çoğunluğun kararına göre hareket eder. Bir yardım kampanyasına katılıp katılmama konusunda sürekli fikir değiştiren bir kişi kararsız yapıdadır.

Peki ya Sen?

• Okulunda veya mahallende bir sorun gördüğünde “nasılsa başkası halleder” mi dersin, yoksa çözüm için bir adım mı atarsın?
• Haklarını aramanın seni daha güçlü bir birey yapacağına inanıyor musun?

Peki ama neden önemli? Etkin vatandaşlık, demokrasinin “denetleme ve dengeleme” mekanizmasıdır. Eğer vatandaşlar pasif kalsaydı, toplumsal sorunlar (çevre sorunları, haksızlıklar vb.) asla çözülemezdi. Etkin vatandaşlar, çözümün bir parçası olarak hem kendi hayatlarını hem de toplumun geleceğini güzelleştirirler. Peki, bu vatandaşlık görevlerimizin artık sadece sokaklarda değil, ekranlarımızın başında da devam ettiğini biliyor muydunuz?

——————————————————————————–

2. Dijital Vatandaşlık: Teknolojiyi Bilinçli Kullanmak

Teknoloji artık hayatımızın her anında. Eskiden sadece yüz yüze kullandığımız haklarımız ve yerine getirdiğimiz sorumluluklarımız, artık dijital dünyaya da taşındı. Kaynaklarımıza göre dijital vatandaşlık; topluma çevrimiçi katılma yeteneğidir. Bu, teknolojiyi yerinde, güvenli, etik ve kurallarına uygun olarak kullanma becerisidir.

Bir dijital vatandaşın 4 temel özelliği şunlardır:

1. İnternet ortamında başkalarına karşı saygılı ve nazik davranır.
2. Kendi kişisel verilerini ve dijital mahremiyetini titizlikle korur.
3. Asla siber zorbalık yapmaz ve bu tür davranışlara karşı durur.
4. Resmî devlet hizmetlerini dijital ortamda bilinçli ve verimli bir şekilde kullanır.

Dijitalleşme, bireysel özgürlüklerimizi ve haklarımızı da genişletmiştir. Örneğin; günümüzde “çalışma hakkı” evden çalışma (remote) yöntemiyle dijital ortamda kullanılabilir hale gelmiştir. Sağlık alanında ise hastaneye gitmeden randevu almak veya tahlil sonuçlarına bakabilmek, dijitalleşmenin bize sunduğu en büyük kolaylıklardandır.

Düşünelim Tartışalım Dijital vatandaşlık neden sadece internete girmek değil de bir “yetenek” olarak tanımlanıyor olabilir?

Bu “dijital yeteneğin” anne ve babanızın resmi dairelerde saatlerce sıra beklemesini engelleyebileceğini hiç düşünmüş müydünüz?

——————————————————————————–

3. Dijital Devlet Hizmetleri (e-Devlet Kapısı ve Uygulamalar)

Devlet hizmetlerinin dijitalleşmesi (e-dönüşüm), kamu yönetimi ile vatandaş arasındaki hızı ışık seviyesine çıkarmıştır. Bu sistemler sayesinde işlemler daha şeffaf hale gelmiş ve bürokrasi azalmıştır.

e-Devlet Kapısı

Vatandaşların devlet kurumlarıyla ilgili işlemlerini (öğrenci belgesi, ikametgâh, SGK dökümü vb.) internet üzerinden güvenle yapmasını sağlar.

• Faydalar: Zamandan büyük tasarruf sağlar, devlet işlerinde düzeni artırır ve her yerden erişim imkânı sunar.

Anahtar Mesaj: e-Devlet, devletin kapısını her an cebinizde açan dijital bir anahtardır.

e-Nabız

Sağlık Bakanlığı tarafından sunulan, sağlık geçmişinizi (muayene, tahlil, reçete, aşı) güvenle takip ettiğiniz sistemdir.

• Faydalar: Sağlık takibini kolaylaştırır ve sağlık hizmetlerinin daha etkili sunulmasına katkı sağlar.

Anahtar Mesaj: Sağlığınızın güvenli dijital günlüğü: e-Nabız.

e-Okul

Millî Eğitim Bakanlığı tarafından kullanılan; notlar, devamsızlık ve sınav tarihlerinin takip edildiği platformdur.

• Faydalar: Eğitimde şeffaflığı artırır, öğrenci takibini kolaylaştırır ve öğrencinin sorumluluk bilincini geliştirir.

Anahtar Mesaj: Okul başarınızın ve sorumluluklarınızın şeffaf aynası: e-Okul.

CİMER (Cumhurbaşkanlığı İletişim Merkezi)

Vatandaşların istek, şikâyet ve önerilerini devlete doğrudan iletebildiği sistemdir.

• Faydalar: Katılımcı demokrasiyi güçlendirir ve hesap verebilirliği (yani devletin yaptığı işlerin hesabını halka vermesini) artırır.

Anahtar Mesaj: Sesini devlete duyurmanın ve hak aramanın en kısa yolu: CİMER.

Siz CİMER üzerinden devletle konuşurken, diğer dijital platformlar da adeta okulunuzu ve sınıfınızı evinize getiriyor.

——————————————————————————–

4. Eğitimde Dijitalleşme: EBA ve MEBİ

Dijital platformlar eğitimde fırsat eşitliğinin en büyük güvencesidir. Bir öğrenci, bulunduğu şehirden bağımsız olarak en kaliteli ders içeriklerine ulaşabilir ve kendi hızında öğrenebilir.

• EBA (Eğitim Bilişim Ağı): Video dersler ve etkileşimli testlerle okul dışı öğrenmeyi destekler. Sistem, yaptığınız yanlışlara göre size özel tekrar önerilerinde bulunur.
• MEBİ: Ortaokul ve lise öğrencileri için geliştirilmiş, ücretsiz ve herkese açık bir bireysel öğrenme platformudur. MEBİ’yi özel kılan, LGS ve YKS hazırlık süreçlerini desteklemesi, yeni nesil soru örnekleri sunması ve öğrencinin başarısını analiz ederek kişiselleştirilmiş “konu eksik raporları” hazırlamasıdır.

Eleştirel Bakış Sadece izlemek yeterli midir? EBA veya MEBİ üzerinden sadece video izlemek tam bir öğrenme sağlamaz. Bu araçlar sizin öz disiplininize, yani kendi kendinizin öğretmeni olmanıza ihtiyaç duyar. Planlı çalışmak ve yanlışlarınızı analiz etmek, dijital platformları başarıya dönüştürmenin anahtarıdır.

Bu imkânlar harika olsa da, dijital dünya sadece fırsatlarla değil, bazı risklerle de doludur.

——————————————————————————–

5. Dijital Güvenlik: Siber Zorbalık ve Mahremiyet

Sanal dünyadaki tehlikeler, gerçek hayatta en az fiziksel yaralar kadar derin izler bırakabilir. Kişisel verilerimizin güvenliğini sağlamak ve dijital saldırılardan korunmak için siber güvenlik bilinci şarttır.

Zorbalık vs. Siber Zorbalık: Zorbalık, güçlünün güçsüze kasıtlı zarar vermesidir. Bir olayın siber zorbalık sayılması için şu 5 temel ölçütün bir arada olması gerekir:

1. Kasıt: Mağdura karşı bilerek düşmanca hisler beslenmesi.
2. Dijital Araç: İnternet, sosyal medya veya oyunlar üzerinden yapılması.
3. Teknik Üstünlük: Zorba kişinin teknoloji konularında mağdurdan daha bilgili olması.
4. Süreklilik: Davranışın farklı zamanlarda tekrarlanması.
5. Anonimlik: Zorbalık yapanın kimliğini gizleyebilmesi.

Güvenli İnternet Kontrol Listesi:

• [ ] Güçlü Şifreler: Tahmin edilmesi zor şifreler kullanırım ve kimseyle paylaşmam.
• [ ] Gizlilik Ayarları: Sosyal medya hesaplarımın gizlilik ayarlarını kontrol ederim.
• [ ] Bilgi Paylaşımı: Adres, telefon ve özel fotoğraf gibi verilerimi paylaşmam.
• [ ] Yetişkin Desteği: Bir sorun yaşadığımda hemen aileme veya öğretmenime haber veririm.
• [ ] Engelleme: Zorbalık yapan kişiyi anında engeller ve ilgili platforma şikâyet ederim.

Dijital Mahremiyet: Neyi, kiminle, ne kadar paylaşacağımıza bizim karar vermemizdir. Mahremiyet, dijital dünyadaki kalemizdir; kalemizin kapılarını herkese açmak bizi risklere karşı savunmasız bırakır.

Dijital dünyada güvenliğimizi sağladıktan sonra dikkat etmemiz gereken son bir nokta var: Kontrolün her zaman bizde olması!

——————————————————————————–

6. Teknoloji Bağımlılığı ve Dijital Denge

Teknoloji hayatımızı kolaylaştıran muazzam bir yardımcıdır; ancak direksiyonun başına o geçerse bir bağımlılığa dönüşebilir. Teknoloji bağımlılığı, bireyin ekran başında geçirdiği süreyi kontrol edememesi ve teknolojiye ulaşamadığında huzursuz hissetmesidir.

Bağımlılık Belirtileri:

• Ödev, uyku ve yemek gibi temel sorumlulukları ihmal etmek.
• Sürekli çevrim içi olma isteği ve ekran başında geçirilen sürenin farkına varmamak.
• Teknolojik cihazlardan uzak kalındığında aşırı huzursuzluk ve sinirlilik hali.

Korunma Önerileri:

• Günlük ekran sürenize mutlaka bir sınır koyun.
• Arkadaşlarınızla yüz yüze oyunlar oynayın ve fiziksel hobiler edinin.
• Teknolojiyi bir “amaç” değil, bilgiye ulaşmak için bir “araç” olarak kullanın.

Anahtar Mesaj: Teknoloji bir araçtır, amaç değil. Hayatınızın kontrolü her zaman sizin ellerinizde olsun.

Sizce bugün teknolojiyi bir araç olarak mı kullanıyorsunuz, yoksa o mu sizi yönlendiriyor?

——————————————————————————–

7. Genel Değerlendirme ve Özet Tablo

Aşağıdaki tablo, öğrendiğimiz temel kavramları hızlıca hatırlamanıza yardımcı olacaktır:

Kavram	Ana Fikir
Etkin Vatandaş	Haklarını kullanan, sorumluluk alan ve çözüm üreten birey.
Dijital Vatandaş	Topluma çevrimiçi katılma ve teknolojiyi etik kullanma yeteneği.
Siber Zorbalık	Dijital araçlarla kasıtlı ve sürekli olarak başkalarına zarar verme.
Dijital Mahremiyet	Kişisel verileri koruma ve paylaşım üzerinde kontrol sahibi olma.
Teknoloji Bağımlılığı	Teknolojinin kontrolsüz kullanımı ve sorumlulukların ihmal edilmesi.

Okumaya devam et...